Tworzenie spó?dzielni energetycznej to sposób na ta?sz? energi?, a tak?e realne uniezale?nienie si? od zewn?trznych dostawców i wi?ksz? kontrol? nad lokalnym obiegiem energii. Coraz wi?cej gmin, rolników oraz mieszka?ców mniejszych miejscowo?ci zaczyna dostrzega? korzy?ci p?yn?ce z modelu, w którym pr?d wytworzony ?u siebie? pozostaje w obr?bie wspólnoty. Aby jednak takie przedsi?wzi?cie mog?o funkcjonowa? zgodnie z prawem i przynosi? wymierne oszcz?dno?ci, konieczne jest spe?nienie kilku istotnych wymogów oraz zrozumienie zasad dzia?ania spó?dzielni energetycznej ? od relacji umownych, przez rozliczenia, a? po rol? sprzedawcy zobowi?zanego.
W tym artykule omawiamy najwa?niejsze regulacje, obowi?zki, a tak?e mechanizmy, które trzeba pozna?, zanim podejmie si? decyzj? o powo?aniu takiej formy lokalnej. Dzi?ki temu ?atwiej oceni?, czy taka forma wspó?pracy energetycznej jest odpowiednia dla danej spo?eczno?ci i jakie korzy?ci mo?e realnie przynie??.
Spis tre?ci
- Warunki wst?pne do za?o?enia spó?dzielni energetycznej
- Prowadzenie sprzeda?y energii elektrycznej w ramach spó?dzielni energetycznej
- Autokonsumpcja jako cel dzia?ania spó?dzielni energetycznej
- Istotne relacje umowne w strukturze spó?dzielni energetycznej
- Rozliczanie nadwy?ek energii i model net-meteringu w spó?dzielni energetycznej
- Rola sprzedawcy zobowi?zanego w zarz?dzaniu nadwy?kami energii i rozliczeniach
- Aspekty regulacyjne wytwarzania i sprzeda?y energii elektrycznej przez spó?dzielni? energetyczn?
- Zasady obrotu energi? w ramach spó?dzielni energetycznej
- Obowi?zki w rozliczeniach spó?dzielni energetycznej
- Podsumowanie
Warunki wst?pne do za?o?enia spó?dzielni energetycznej
Spó?dzielnia energetyczna to forma tak zwanej energetyki obywatelskiej. Jej cz?onkowie mog? ?po??czy? si?y? w ramach posiadanych instalacji OZE i prowadzi? wzajemne dostawy energii elektrycznej ? nie tylko dzi?ki stworzeniu prawnych ram do prowadzenia tego rodzaju dzia?alno?ci, ale równie? z uwagi na atrakcyjne korzy?ci finansowe. Zanim jednak na powa?nie zaczniemy my?le? o powo?aniu spó?dzielni energetycznej, nale?y zweryfikowa? spe?nienie podstawowych wymogów:
- Odpowiednia liczba cz?onków-za?o?ycieli: co najmniej 10 osób fizycznych (zwyk?a spó?dzielnia), 5 osób fizycznych (spó?dzielnia produkcji rolnej) albo 3 osoby prawne.
- Ograniczenie terytorialne: maksymalnie obszar trzech gmin wiejskich lub miejsko-wiejskich, a tak?e gmin miejskich (po nowelizacji przepisów), bezpo?rednio ze sob? granicz?cych, podlegaj?cych pod tego samego operatora systemu dystrybucyjnego.
- Maksymalna ??czna moc wszystkich instalacji OZE nie mo?e przekroczy? 10 MW (dla energii elektrycznej), a jednocze?nie musi wystarczy? na pokrycie co najmniej 70% rocznego zapotrzebowania spó?dzielni oraz jej cz?onków na pr?d.
Dopiero wówczas, gdy mamy pewno??, ?e powy?sze warunki zostan? spe?nione, mo?na przej?? do kolejnego kroku, czyli sformalizowania dzia?alno?ci.
Prowadzenie sprzeda?y energii elektrycznej w ramach spó?dzielni energetycznej
Jednym z podstawowych problemów przy planowaniu rozpocz?cia dzia?alno?ci spó?dzielni
energetycznej jest w?a?ciwe ustalenie obiegu energii elektrycznej wytworzonej w instalacjach OZE nale??cych do spó?dzielni lub jej cz?onków. Utworzenie takiej wspólnoty powoduje bowiem uruchomienie alternatywnych dostaw energii elektrycznej do jej cz?onków. Oznacza to, ?e obiekty w ramach spó?dzielni ?s? zasilane? z dwóch ?róde?:
- Energii elektrycznej wytworzonej przez innych cz?onków spó?dzielni, za po?rednictwem sieci dystrybucyjnej, do której s? przy??czeni,
- Energii elektrycznej dostarczonej przez sprzedawc? zobowi?zanego, prowadz?cego klasyczne dostawy ?z sieci?.
Autokonsumpcja jako cel dzia?ania spó?dzielni energetycznej
Z perspektywy przepisów ustawy o odnawialnych ?ród?ach energii (?ustawa OZE?) szczególnie istotny b?dzie fakt, ?e spó?dzielnia energetyczna to wspólnota docelowo nastawiona na konsumpcj? energii elektrycznej wytworzonej przez jej cz?onków. Nie jest wi?c podmiotem, którego celem b?dzie komercyjna sprzeda? energii. Za?o?eniem ustawodawcy by?o umo?liwienie cz?onkom zrzeszonym w spó?dzielni energetycznej takie zorganizowanie procesu wytwarzania energii elektrycznej, aby maksymalnie zwi?kszy? ?autokonsumpcj?? w ramach spó?dzielni energetycznej.
Zach?t? do tego jest zwolnienie z wielu op?at (art. 38c ust. 7 i 13 ustawy OZE), o których wspomnimy w dalszej cz??ci materia?u.
Istotne relacje umowne w strukturze spó?dzielni energetycznej
Patrz?c na relacje umowne mi?dzy poszczególnymi podmiotami w ramach struktury spó?dzielni energetycznej, otrzymamy nast?puj?ce rezultaty:
- Spó?dzielnia i jej cz?onkowie musz? mie? zawarte umowy o ?wiadczenie us?ug dystrybucji z operatorem systemu dystrybucyjnego.
- Spó?dzielnia i jej cz?onkowie musz? mie? zawarte umowy sprzeda?y energii elektrycznej ze sprzedawc? zobowi?zanym (mo?e to by? tak?e sprzedawca z wyboru, który b?dzie prowadzi? rozliczenia spó?dzielni).
- Cz?onkowie spó?dzielni zawieraj? umowy kompleksowe ze sprzedawc? zobowi?zanym, a dodatkowo cz?onkowie-wytwórcy zawieraj? z nim umowy na us?ugi bilansowania.
- Cz?onkowie-wytwórcy zawieraj? ze spó?dzielni? umowy sprzeda?y energii wytworzonej w instalacjach OZE (spó?dzielnia odkupuje energi?).
- Cz?onkowie-odbiorcy zawieraj? ze spó?dzielni? umowy sprzeda?y energii elektrycznej wytworzonej w instalacjach OZE (spó?dzielnia sprzedaje energi? uprzednio wytworzon? przez cz?onków spó?dzielni).
Us?ugi bilansowania spó?dzielni energetycznej, której ??czna moc zainstalowana wszystkich instalacji nie przekracza 400 kW, s? ?wiadczone przez sprzedawc? zobowi?zanego na jego koszt (art. 38e ust. 2 ustawy OZE).
Rozliczanie nadwy?ek energii i model net-meteringu w spó?dzielni energetycznej
Jak wynika z powy?szych ustale?, energia elektryczna wytworzona przez spó?dzielni? i jej cz?onków powinna w pierwszej kolejno?ci pozosta? w ?obiegu? spó?dzielni. Dochodzi jednak do sytuacji, w której energii elektrycznej wytwarzanej jest wi?cej ni? pobieranej. Wówczas sprzedawca zobowi?zany prowadzi rozliczenia zgodnie z art. 38c ust. 3 ustawy OZE, czyli wdra?a dla spó?dzielni oraz jej cz?onków model net-meteringu. W skrócie polega on na tym, ?e 60% wolumenu wprowadzonego do sieci elektroenergetycznej mo?e zosta? pó?niej odebrane w ramach wolumenu energii pobranej z sieci. Szczegó?owo procedur? t? przeprowadza w?a?nie sprzedawca zobowi?zany.
Na skutek tego ani spó?dzielnia energetyczna, ani jej cz?onkowie nie prowadz? komercyjnej sprzeda?y energii elektrycznej poza struktur? wspólnoty. Przys?uguje im jedynie uprawnienie do ?odebrania? pewnej cz??ci z nadwy?ek wprowadzonych do sieci.
Rola sprzedawcy zobowi?zanego w zarz?dzaniu nadwy?kami energii i rozliczeniach
Faktycznym dysponentem nadwy?ek jest zatem sprzedawca zobowi?zany. Mo?e on sprzeda? energi? elektryczn? pozyskan? od spó?dzielni (art. 38c ust. 11-12 ustawy OZE). W ten sposób otrzymuje ?rodki na pokrycie kosztów prowadzenia rozliczenia spó?dzielni energetycznej, a tak?e op?at dystrybucyjnych i innych, z których zwolniona jest energia elektryczna wytworzona oraz pobrana w ramach spó?dzielni.
Zasady ustalania ilo?ci energii wytworzonej, a tak?e pobranej przez cz?onków spó?dzielni w ramach rozlicze? wewn?trznych czy spó?dzielni ze sprzedawc? zobowi?zanym reguluje rozporz?dzenie Ministra Klimatu i ?rodowiska w sprawie dokonywania rejestracji, bilansowania i udost?pniania danych pomiarowych oraz rozlicze? spó?dzielni energetycznych z 23 marca 2022 r.
Aspekty regulacyjne wytwarzania i sprzeda?y energii elektrycznej przez spó?dzielni? energetyczn?
Konstrukcja spó?dzielni energetycznej przyci?ga przede wszystkim preferencyjnymi warunkami obrotu energi? elektryczn?. Mimo ?e jest ona przesy?ana przez sie? dystrybucyjn? danego operatora, zostaje zwolniona z op?at:
- dystrybucyjnych,
- OZE,
- mocowej,
- kogeneracyjnej,
- akcyzy ? o ile ??czna moc zainstalowana wszystkich instalacji OZE w ramach spó?dzielni nie przekracza 1 MW (art. 38c ust. 7 i 13 ustawy OZE).
Ponadto spó?dzielnia nie musi posiada? koncesji na obrót energi? elektryczn?, cho? faktycznie tak? dzia?alno?? prowadzi (art. 32 ust. 1 pkt 4 lit. e prawa energetycznego). Nie zwalnia to jednak ani spó?dzielni, ani jej cz?onków z obowi?zku uzyskania koncesji na wytwarzanie energii elektrycznej, je?li planowana moc danej instalacji ma by? wi?ksza ni? 1 MW.
Zasady obrotu energi? w ramach spó?dzielni energetycznej
Zasady obrotu energi? elektryczn? w relacji mi?dzy cz?onkami a spó?dzielni? powinny by? ustalone we wzajemnych umowach. Nie ma oczywi?cie przeszkód, aby ten sam cz?onek by? jednocze?nie wytwórc? i odbiorc? w ramach spó?dzielni. Ponadto wydaje si? uzasadnionym, aby ogólne zasady dotycz?ce obrotu energi? elektryczn? by?y uregulowane w statucie albo innym wi???cym dokumencie (np. regulaminie). Pozwoli to na zabezpieczenie pozycji prawnej wszystkich cz?onków, którzy zgodnie z ustaw? prawo spó?dzielnie maj? równe prawa i obowi?zku (art. 18 § 1), a tak?e pozwoli potencjalnym nowym cz?onkom na zorientowanie si? w panuj?cych zasadach.
Obowi?zki w rozliczeniach spó?dzielni energetycznej
Warto równie? pami?ta?, ?e sprzedawc?, który prowadzi rozliczenia spó?dzielni energetycznej, jest tzw. sprzedawca zobowi?zany ? mowa o nim w art. 40 ust. 1a ustawy OZE. Mo?e to by? tak?e osoba wybrana przez spó?dzielni?, o ile podejmie si? procesu rozliczania. Operator systemu dystrybucyjnego ma obowi?zek zawrze? z takim sprzedawc? umow? o ?wiadczenie us?ug dystrybucji (GUD-K), aby umo?liwi? mu prowadzenie rozlicze? na rzecz spó?dzielni energetycznej (art. 38da ust. 1 pkt 1 ustawy OZE). Sprzedawca zobowi?zany, na wniosek spó?dzielni, musi przedstawi? cz?onkowi tej wspólnoty ofert? na zawarcie nowej albo zmian? obowi?zuj?cej umowy kompleksowej. Jest to przeprowadzane w celu dostosowania jej tre?ci do prowadzenia rozlicze? zgodnie z ustaw? OZE. Mo?e przedstawi? równie? ofert? na umow? o ?wiadczenie us?ug bilansowania ? o ile cz?onek jest jednocze?nie wytwórc?.
Istotnym obowi?zkiem spoczywaj?cym na operatorze systemu dystrybucyjnego b?dzie zainstalowanie ? na wniosek spó?dzielni, w ramach jej obszaru ? liczników zdalnego odczytu dla wszystkich jej cz?onków (art. 38da ust. 1 pkt 2 ustawy OZE).
Podsumowanie
Potencja? spó?dzielni energetycznych jest du?y. Jednak klucz do sukcesu tkwi w takim dopasowaniu mo?liwo?ci wytwórczych poszczególnych cz?onków, aby nie tylko spe?ni? ustawowe warunki uruchomienia spó?dzielni energetycznej, ale przede wszystkim zmaksymalizowa? korzy?ci p?yn?ce z udzielanych preferencji finansowych. Warto tak?e pami?ta?, ?e spó?dzielnia energetyczna jest konstrukcj? rekomendowan? przede wszystkim terenom wiejskim, na których zwi?kszenie niezale?no?ci energetycznej i podniesienie poziomu ?wiadomo?ci w zakresie gospodarowania energi? elektryczn? b?dzie szczególnie cenne. W ramach dzia?alno?ci takiej wspólnoty oferujemy:
- Doradztwo energetyczne w procesie tworzenia Spó?dzielni Energetycznej.
- Analizy finansowe op?acalno?ci stworzenia Spó?dzielni Energetycznej.
- Analizy profili energetycznych i doboru mocy OZE dla Spó?dzielni Energetycznych.
- U?o?enie relacji umownych sprzeda?y energii elektrycznej wewn?trz Spó?dzielni.
- Pozyskiwanie instalacji OZE, które wejd? do Spó?dzielni.
- Pomoc w za?o?eniu Spó?dzielni, w tym wsparcie prawne.
Zach?camy do kontaktu celem nawi?zania wspó?pracy!